Destpêk / Dokûmant / WÊNEYÊN JI WARGEHÊN NAZÎYAN Û ÇÎROKÊN WAN

WÊNEYÊN JI WARGEHÊN NAZÎYAN Û ÇÎROKÊN WAN

Nivîs: Sergio Arnérto    Wêne: Yad Vashem Art Museum

Pêşangeheke li Berlînê jîyana cihûyên li gettoyan û kampên komkirinê yên Nazîyan dide ber çavan.

Di nav Muzeya Dîrokê ya Elmanyayê de pêşangeheke bi navê Wêneyên ji Komkujîyê heye.

Bi vî awayî jî koleksîyona Muzeya Vashem Yad a li Qudsê cara ewil li derveyî welat li Elmanyayê hat pêşandan. 100 wêneyên li pêşangehê ji wêne û xêzên Cihûyên li gettoyan û kampên xebatê pêk tên. Piranîya wêneyan ji aliyê nîgarên hevalên wan di bin rîskeke giran de hatine veşartin û revandine gihandine heya roja îro.

Kuratorên pêşangehê diyar dikin ku wêne him ji alîyê hewldana mirovî û hunerê him jî ji alîyê estetîkê ve jî xwedîyê nirxekî ne û bi qîmet in.


Pavel Fantl, Strana Qediyayî (1941-1944)

Ev xêzên rengîn ji hin wêneyên kêmpeyda ne ku Nazîyan nişan didin.

Fantl di sala 1903an de li Pragê tê dinyayê, li kampa komkirinê ya bi navê gettoya Theresienstadtê ku di bin dagirkerîya Çekoslovakyayê de ye bi alîkarîya polîsekî ku bi dizî malzemeyên xêzkirina wêneyan didiyê bi dizî wêneyê xwe xêz dike. Hitler wek yekî ku bi enstrûmana xweyî temamê gel pe xapandî xistîye erdê û destbixwîn nîşan dide. Fantl tevî jina xwe û kurê xwe hatibû şandin Auschwitzê û di çileya 1945an de hatibû kuştin.

Karkerekî Çekoslovakyayî wêneyên ku wî xêz kirine ji gettoyê derxistine û di dîwarekî de vaşartine.

Felix Nussbaum / Penaber (1939)

Nussbaum wênexêzê herî naskirî yê pêşangehê ye, di sala 1940an de li Belçîkayê hatibû girtin, piştre revîyabû û bi jina xwe re li Brukselê xwe vaşartibû. Ev berhem, tenêtî û cudakirina Cihûyê Elman nîşanî me dide. Nussbaum wêneyî ji bavê xwe yê li Amsterdamê dişîne, lê belê piştî ku di sala 1944an de wî jî dibin Auschwitzê li muzexaneyekê tê firotin. Ev wêne jî rewşa gelek penaberên ku nizanin bi ku ve biçin nîşan dide. Nussbaum di sala 1944an de di 39 salîya xwe de tevî jina xwe li Auschwitzê hat kuştin.

Moritz Müller / Banên Di Bin Berfê De (1944)

Moritz Müller li Pragê wênexêzî xwendîye piştre maleke muzayede vekiri bû. Piştî Çekoslovakya ji alîyê Nazîyan ve hat dagirkirin ev der hat girtin. Di dema jîyana xwe ya li gettoyê zêdetirî 500 wêneyî xêz kirîye. Getto zêdetir cihên qelebalix bûn, lê bele di vî wêneyî de banên di bin berfê de bêdeng û aram xuya dikin. Jina serbazekî Awisturyayî hin wêneyên Müller kirîbûn û li mala xwe veşartibûn. Müller di sala 1944an de li Auschwitzê hat kuştin.

Nelly Toll, Keçên Li Mêrgan (1943)

Ji kesên ku wêneyên wan di pêşangehê de cih digirin Nelly Toll tenê dijî. Li bajarê Lviv ê Ûkraynayê hatiye dinyayê, ev wêne di 8 salîya xwe de gava bi dîya xwe re li ba malbateke Xrîstîyan maye çêkirî ye. Toll a ku li New Jersey dijî, bi serokwezîr Angela Merkel re beşdarî vekirina pêşangehê bûbû.

Bedrich Fritta, Derîyê Paş (1941-1944)

Di navbera salên 1941-1945an de ji 140 hezar kesên ku ji Çekoslovakya bo gettoya Theresienstadtê hatine şandin 120 hezarên wan hatine kuştin. Bedrich Fritta di sala 1906an de li Bohemyayê hatîye dinyayê piştre ew şandibûn gettoyê û di sala 1944an de li Auschwitzê hatibû kuştin. Ew û hevalên wî yên wênexêz berîya ku werin girtin wêneyên xwe li paş krêmîtê dîwaran veşartibûn. Tê taswîrkirin ku derîyê nîv vekirî yê di weneyê de wekî metafora mirinê hatîye bikaranîn û dike nîşan bide ku ji bilî rêya tarî tu alternatîfeke din tune ye.

Karl Bodek / Kurt Conrad Löw, Biharek (1941)

Ligel ku ev wêne piçûke jî di navenda pêşangehê de cihê xwe girtî ye. Ev berhema hevpar ya Bodek û Low ê ku li kampa Gurs a başûrê Fransayê ye mane, ji dûr ve çîyayên nêzî sînorê Spanyayê û perperîkeke ku xwe li li ser têlên bi kelem danîye nîşan dide. Kurt Low ê Vîyanayî li Fransayê revîyaye Swîsreyê lê belê Bordek hatibû şandin Auschwitzê û li wir jî hatibû kuştin.

Leo Haas, Gihîştin (1942)

Haas ê ku bi saxî ji şer xilas bûbû ji alîyê rêveberiya gettoyê ve ji bo xêzên mîmarîyê çêke hatibû peywirdarkirin. Lê belê wî dîlgirtiyên nû ku anîbûn kampê jî xêz kiribûn. Çivîkên dirinde ên di xêzan de mirinê bi bîr dixe. Nişana ‘V’ ya li goşeya jêr jî tê wateya ‘’serkeftinê’’ û wekî sembola serhildana bin erdê dihat bikaranîn. Wek weneyekî nuwaze ye ku him ji alîyekî ve mirinê bi çavên xwe dibîne ji alîyê din ve jî nîşan dide ku dikare serkeftinê jî bifikire.

Charlotte Salomon, Otoportre (1939-1941)

Ji sê berhemên Salomonê ên ku di pêşangehê de cih girtine yek jê jî ev otoportreya wî ye. Salomona ku li Berlînê hatiye dinyayê, piştî pogroma li hemberî Cihûyan tevî kal û pîrê xwe xwe dispêre xaniyê Emerîkî yê milyoner ku li Başûrê Fransayê ye. Vê otoportreya xwe jî li vê derê çêdike. Rengên di wêneyan de tevger û tevlihevîya di hundirê wê de nîşan dide. Gava Salomon ji alîyê Gestapo ve di sala 1943an de tê girtin û tevî mêrê xwe tê şandin Auschwîtzê, pênc mehên wê qedîya bûn ku ducanî bû.

 

Parzemîn Solutions

 

Şîrove Bike

kadikoy escort bayan kadikoy escort atasehir escort maltepe escort kartal escort kurtkoy escort pendik escort izmit escort vidanjor